Sjamanisme, dromen en het droomlichaam

In het sjamanisme wordt ervan uitgegaan dat alles een geest heeft, ook voorwerpen die op het oog levenloos zijn. Deze geesten kunnen worden opgevat als krachten die je kunt aanroepen en inzetten in het dagelijks leven om doelen te bereiken. Een sjamaan is iemand die speciale krachten heeft ontwikkeld en in staat is de geestenwerelden te betreden. Sjamaan kun je niet zomaar worden. Het zijn mensen die worden geroepen en een intens proces doormaken waarin zij vaak ziekten moeten doorstaan voordat zij als sjamaan door het leven kunnen gaan. In de geestenwerelden bestaan verschillende Goden. Tengry is de Oppergod. De God Ulguen bewoont de wereld van de toekomst; de God Erlik die van het verleden. Umai regeert in de stoffelijke wereld. Deze vier Goden geven allen een ziel aan de mens en besturen samen het leven op aarde en de spirituele werelden. De traditie van het Siberisch sjamanisme voert 40.000 jaar terug.

Sjamanisme is van alle tijden, en komt voor op elk werelddeel, maar is oorspronkelijk ontstaan in Oost-Siberië en Mongolië. Het woord sjamaan komt uit het Tunguz, een Siberische taal, en betekent "de extatische".

Binnen het sjamanisme worden de droom en het trancereizen als twee aspecten van hetzelfde fenomeen beschouwd. Droom en trancereis zijn als het ware broer en zus, beide vormen een poort naar de ervaring van andere realiteiten.
Niet alleen sjamanen zeggen dat trancereis en droom verwant zijn. Uit wetenschappelijk onderzoek is gebleken dat de sjamanistische trance opmerkelijke overeenkomsten vertoont met de staat waarin iemand tijdens een droom verkeert,tijdens de trance en de droom produceren de hersenen theta-golven van dezelfde frequentie. Droom en trance hebben veel met elkaar gemeen, maar tussen de getrainde sjamaan en de gemiddelde dromer bestaat er een essentieel verschil. De dromer is tijdens zijn droom vaak een speelbal van allerlei invloeden waar hij nauwelijks of geen controle over heeft. Sjamanen kunnen tijdens de trance veel zelfstandiger opereren. Ze maken gedurende hun trancereizen bewuste keuzes die voor de gemiddelde dromer niet mogelijk zijn.

Tijdens de droomstaat en de sjamanistische trance is het bewustzijn niet meer verankerd in het fysieke lichaam. Het fysieke lichaam is eigenlijk alleen een kledingstuk dat kan worden aangetrokken of tijdelijk worden afgelegd. Dat deel van het menselijk bewustzijn dat zich buiten de materie om kan bewegen, beschrijft men als het droomlichaam.
Deze term is een vinding van Arnold Mindell, een Amerikaanse psycholoog die de grondlegger is van Process Oriented Psychology. In verschillende spirituele tradities staat het droomlichaam of aspecten daarvan, onder verschillende namen bekend, zoals: het etherische, astrale of mentale lichaam,het energielichaam of het lichtlichaam, de aura, de geest of de ziel.

Het droomlichaam maakt gebruik van het fysieke lichaam om zich in de fysieke wereld te kunnen manifesteren. Als iemand wakker is, is het droomlichaam goed verankerd in het fysieke lichaam.Alle zintuiglijke ervaringen lijken dan voort te komen uit het fysieke systeem. Mensen die tijdens een uittreding bewust uit hun fysieke lichaam kunnen stappen,ervaren echter dat ze ook als ze zich buiten hun fysieke lichaam bevinden hun vermogens om te zien, te tasten en te horen volledig behouden.De vijf zintuigen behoren blijkbaar tot het droomlichaam, in plaats van het fysieke lichaam. Ook draagt het droomlichaam het geheugen in zich. Alle ervaringen die een mens ooit heeft opgedaan, in de gewone en de andere werelden, zijn in het droomlichaam opgeslagen.

Tijdens een uittreding, hypnotische trance of trancereis is het bewustzijn niet meer op de fysieke werkelijkheid gericht maar op de ervaringen van het droomlichaam. In zo'n staat is het nog steeds mogelijk je te herinneren wat je naam is en wat je gisteren gegeten hebt. Soms kunnen in trance zelfs lang vergeten gebeurtenissen weer opnieuw in herinnering worden gebracht. De sjamaan richt zich tijdens de trance zijn bewustzijn van het fysieke lichaam naar het droomlichaam.
In feite doet ieder mens die tijdens zijn slaap een droom heeft hetzelfde. De sjamaan heeft controle over dit proces, maar bij de dromer verschuift het bewustzijn ongemerkt van het fysieke lichaam naar het droomlichaam.
Veel mensen hebben wel eens ervaren dat ze vlak voor het wakker worden plotseling in een diepte zinken of het gevoel hebben dat ze opeens vallen. Die ervaring wordt veroorzaakt door het letterlijke terugzakken van het droomlichaam in het fysieke lichaam.

De droom geeft zijn informatie echter meestal niet zomaar prijs en verhult die voor het overgrote deel in symbolen. Dit geldt voor de gewone droom en ten dele ook voor de grote droom. Een droom moet meestal worden geïnterpreteerd voor het precies duidelijk is wat zijn boodschap is. Droominterpretatie is een vak apart. In vrijwel iedere droom komen wel een aantal droombeelden en droomervaringen voor die een archetypisch karakter hebben.
Kennis van deze symbolen en structuren kan een belangrijk hulpmiddel zijn bij het vertalen van de symbolische boodschap van de droom.
Zo staat een huis vaak voor iemands eigen persoonlijkheid en het element water staat voor de emoties. Helemaal zeker van de betekenis kun je echter nooit zijn. Wat het gecompliceerd maakt, is dat aan archetypische symbolen en vormen vaak een persoonlijke betekenis wordt toegevoegd. De één heeft nu éénmaal een heel andere associatie bij de zee,een auto of een paard dan een ander.

Voor droominterpretatie is dus niet alleen kennis van archetypische symbolen nodig,maar ook de openheid van geest om als het ware door de symbolen heen te kijken om het persoonlijke element bloot te leggen. Er moet als het ware tussen de regels door worden gelezen om tekijken of er nog meer te vinden is dan de eerste,voor de hand liggende betekenis die de archetypen doen vermoeden. Het interpreteren van dromen wordt daarom in traditionele culturen meestal overgelaten aan specialisten die vertrouwd zijn met de andere realiteiten en de symbolen van het onderbewuste, zoals een sjamaan,een medicijnman, een lama, een priester of een orakel...

Antropologen gaan er van uit dat sjamanisme is ontstaan in de oude steentijd. Het is waarschijnlijk de voorloper van vele andere religieuze en magische tradities
Sommige native Americans (Indianen) beschuldigen de Westerse mensen van het ge(mis)bruiken van hun rituelen en zienswijzen. En daar hebben ze wel een beetje gelijk in, want de Westerse maatschappij heeft maar weinig informatie over de eigen oude rituelen en de gebruiken van hun voorouders.
En toch voelen wij de sjamanistische aantrekkingskracht en willen we ons hierin verdiepen, maar omdat de huidige kennis van het sjamanisme gebaseerd is op die van culturen waarin dit nog steeds een rol speelt, is het ook logisch dat onze aandacht zich voornamelijk richt op het sjamanisme van de native Americans.

Met rituele dansen en behulp van trommels, ratels en de stem roept de sjamaan een staat van bewustzijn op waarmee hij zichzelf in trance brengt, een geestestoestand die het mogelijk maakt om door verschillende werelden te reizen en contact te maken met persoonlijke hulpgeesten.

Het fysieke lichaam wordt omgeven door verschillende lagen van de aura. Lagen die verbonden zijn met de zeven chakra’s, de energiecentra van ons lichaam. De aura heeft van buiten naar binnen een toenemende dichtheid en de lagen doordringen elkaar. In het Siberisch sjamanisme wordt de eerste laag van de aura, de etherische laag, het droomlichaam genoemd. Een van de vier goden Tengry, Ulguen, Erlik of Umai geeft een vijfde ziel aan de mens. Dat is de Jula of Sur, de ziel van het droomlichaam. Met name dit etherische lichaam is actief tijdens het dromen maar ook vanuit andere lagen van de aura en chakra's kun je droomwerelden betreden.

Kleine dromen zijn die dromen die vanuit je eigen onbewuste, vanuit je eigen systeem komen. Bijvoorbeeld verwerkingsdromen, nachtmerries en regressiedromen over je jeugd of vorige levens. Interessant ook zijn herhalingsdromen die een belangrijke boodschap bevatten die je dreigt over het hoofd te zien. Ze zijn vergelijkbaar met een aanmaning die je krijgt als je een rekening verzuimde te betalen en je aanspoort er alsnog aandacht aan te besteden. ‘Werken met kleine dromen is een goede manier om jezelf tot op de draad te leren kennen,’ zegt Petra Giesbergen, ‘het zijn spiegels waar je doorheen kunt. Je kunt je zelfkennis ermee vergroten en kwaliteiten van jezelf leren zien die je tot dusver nog niet zag’.

De grote dromen worden ook de spirituele dromen genoemd. Er zijn bijvoorbeeld waarschuwende en genezende dromen en toekomstdromen waarin je verschuift in de tijd, waar je overigens meestal later pas achter komt. Tijdens de zogenoemde lucide dromen ben je je bewust dat je droomt. Je kunt jezelf leren je droom dan te beïnvloeden en zo dingen naar je hand te zetten. In spirituele dromen kun je ook contacten met anderen leggen, boodschappen krijgen en kun je reizen naar andere werelden en plekken. Dat doe je met je etherische lichaam, de eerste laag van de aura, die dicht langs het lichaam ligt. Dit lichaam blijft met een koord verbonden met je fysieke lijf, maar kan voor een deel afsplitsen. Bij de een is dat 40 procent, bij de ander 50 of zelfs 60 procent. Het reizen met je droomlichaam geeft de schokken in je lijf die je wel eens hebt als je in bed ligt en op het punt staat in slaap te vallen.

Het grensgebied tussen grote en kleine dromen is nevelig. Er zijn overlappingen en het verschil is soms heel moeilijk te zien. Een personage die je ontmoet in een droom kan bijvoorbeeld een afsplitsing zijn van je eigen persoonlijkheid die je in je onbewuste hebt geplaatst, maar ook een echte identiteit zijn die je een boodschap wil geven. Petra Giesbergen: ‘Alleen door veel en langdurig met je dromen bezig te zijn, kun je het verschil leren kennen. Je moet er constant mee bezig zijn en al doende leer je. Door je dromen te onderzoeken en goed te kijken wat er in je dagelijks leven gebeurt, kun je de verschillende dromen leren onderscheiden’.

Petra geeft een voorbeeld uit haar eigen leven. In korte tijd droomde ze drie keer dat ze een ongeluk kreeg. Om die negatieve energie uit haar systeem te krijgen, deed ze een sjamanistisch ritueel. Tijdens dat ritueel kreeg ze veel pijn in de linker kant van haar lichaam. Weer een tijd later kreeg ze een flinke aanrijding waarin ze van links werd geramd door een andere wagen. Een ongeluk dat op het nippertje goed afliep en geen echt zware gevolgen voor haar had. ‘Als ik dat ritueel niet had gedaan, was dat ongeluk waarschijnlijk veel slechter afgelopen,’ aldus Petra...